Copyright: zo voorkom je claims en houd je grip op je content
Copyright klinkt als iets voor juristen, tot er ineens een factuur of sommatie op de mat ligt. Een foto die “gewoon van internet” kwam. Een illustratie die iemand anders eerder gebruikte. Een tekstfragment dat te ruim is overgenomen. Of een leverancier die wel content maakte, maar waarbij de rechten nooit echt zijn vastgelegd.
Het lastige is: je ziet het risico vaak pas achteraf, terwijl de oplossing juist in een paar simpele keuzes vooraf zit. Als je copyright goed organiseert, win je niet alleen veiligheid. Je wint ook snelheid: minder gedoe, minder twijfel en een duidelijk proces.
Wat copyright in gewone taal betekent
Copyright (auteursrecht) beschermt originele werken zoals teksten, foto’s, illustraties, video, audio en vormgeving. De maker bepaalt in principe hoe het werk gebruikt mag worden. Publiceer je iets dat niet van jou is, dan heb je toestemming nodig of een licentie die jouw gebruik dekt.
De drie plekken waar het in de praktijk misgaat
De meeste issues ontstaan steeds op dezelfde punten:
- Beeld: foto’s, iconen en illustraties worden het vaakst “even gepakt”, terwijl daar bijna altijd rechten op zitten.
- Tekst: overnemen van alinea’s, vertalingen of samenvattingen zonder heldere afspraken over bron, omvang en toestemming.
- Leveranciers: een fotograaf, vormgever of bureau levert werk, maar in de overeenkomst staat niet scherp wie wat mag hergebruiken – en hoe lang.
Licenties: koop je bezit of gebruik je toestemming?
De kernvraag is simpel: heb je het werk “in eigendom” (meestal: nee) of heb je een gebruiksrecht (meestal: ja)? Bij licenties is het verstandig om vijf dingen expliciet vast te leggen:
- Kanalen (print, website, nieuwsbrief, social, advertenties)
- Duur (eenmalig, 1 jaar, onbeperkt)
- Regio (NL, EU, wereldwijd)
- Bewerking (wel/niet aanpassen, croppen, doorvertalen)
- Exclusiviteit (mag een ander het ook gebruiken?)
Praktische vuistregel: wil je content op meerdere plekken inzetten (site, nieuwsbrief, social én print)? Zorg dat die kanalen expliciet in de licentie of opdracht staan. Dan voorkom je discussie achteraf.
Creative Commons en stock: let op de kleine letters
Creative Commons kan handig zijn, maar voorwaarden verschillen per licentie. Soms is naamsvermelding verplicht, soms mag je het niet commercieel gebruiken, soms mag je niet bewerken.
Stockbibliotheken werken ook met licenties die vaak goed bruikbaar zijn, maar met beperkingen rond oplage, doorverkoop, gebruik in templates of inzet in advertenties.
Maak het jezelf makkelijk: bewaar de licentievoorwaarden (of screenshot/bon) bij het bestand. Dan kun je later aantonen dat je het recht had om het te gebruiken.
Portretrecht en toestemming: copyright is niet het hele verhaal
Zelfs als je de foto mag gebruiken, kan er nog portretrecht spelen als mensen herkenbaar in beeld zijn. Zeker bij commerciële publicaties of gevoelige context. Zorg daarom dat toestemming (release) onderdeel is van je beeldproces: kort, duidelijk en terug te vinden.
AI-content: voorkom grijze zones
AI kan helpen bij tekst en beeld, maar rechten en herkomst zijn niet altijd vanzelfsprekend. Let op twee risico’s:
- Je gebruikt inputmateriaal waar je geen rechten op hebt.
- De output lijkt te sterk op bestaand werk.
Organiseer daarom simpele spelregels: welke tools zijn oké, welke bronnen mogen als input, en hoe check je op originaliteit en bronvermelding. Gebruik AI bij voorkeur als startpunt of versneller, en zet altijd een menselijke eindcontrole in op stijl, claims, bronverwijzingen en beeldherkomst.
Maak een simpel copyright-proces dat iedereen kan volgen
Je hoeft dit niet zwaar te maken. Met een klein proces voorkom je het merendeel van de issues:
- Werk met een bronmap: per asset bewaar je bron, maker, licentie en toestemming.
- Gebruik een checklist vóór publicatie: rechten, credits, portretrecht, hergebruik.
- Leg leveranciersafspraken vast: wat mag je hergebruiken, waar en hoe lang?
- Houd een ‘do not use’-lijst bij voor twijfelgevallen.
Snelle check: staat copyright bij jullie goed op koers?
- Kun je per beeld en illustratie aantonen waar het vandaan komt en wat je mag?
- Zijn licenties expliciet voor de kanalen die je gebruikt (online én print)?
- Zijn toestemming en portretrecht geregeld voor herkenbare personen?
- Zijn afspraken met leveranciers vastgelegd over hergebruik en duur?
- Is er een eenvoudige map of register waarin dit terug te vinden is?
Samenvatting
Copyright goed regelen is geen formaliteit. Het is risicobeheersing én versnelling. Met heldere licenties, een klein proces en een eenvoudig archief voorkom je claims, houd je grip op hergebruik en creëer je rust in productie. (Bij twijfel over specifieke situaties is het verstandig juridisch advies in te winnen.)
Wil je eens met ons sparren over jouw beeldgebruik? Neem gerust contact met ons op.
FAQ
Mag ik “een stukje” tekst citeren?
Korte citaten kunnen soms, maar de grens hangt af van context, omvang en doel. Houd het functioneel, kort en met bronvermelding. Bij twijfel: parafraseer of vraag toestemming.
Is een afbeelding met “bron: Google” oké?
Nee. Google is geen rechthebbende. Je hebt toestemming of een licentie van de rechthebbende nodig, of je gebruikt rechtenvrije/CC-content volgens de voorwaarden.
Wat moet er minimaal in een leveranciersafspraak staan?
Welke werken worden geleverd, welke gebruiksrechten je krijgt (kanalen, duur, regio), of bewerking mag en hoe naamsvermelding wordt geregeld. Leg ook vast wat er gebeurt bij hergebruik in latere edities of campagnes.
